Këtë javë ne kemi qenë dëshmitar të një peticioni që kundërshton ndryshimin apo rishikimin e teksteve shkollore të historisë në Kosovë nga një komision i cili bashkëpunon me autoritetet turke. Unë besoj se ndërtimi i një shoqërie demokratike do të thotë për të krijuar mundësi për pluralizmin e ideve dhe mendimeve. Peticioni është një e drejtë e secilit që të pajtoheni apo jo me një çështje specifike, por kjo nuk i jep askujt të drejtën për të etiketuar patriotë vs. tradhtarë dhe nuk i jep askujt të drejtë për të krijuar vija të kuqe se si historia duhet të shkruhet nga profesionistët.
Unë besoj se kërkesa e tyre që politika turke mos më ndiku në procesin e rishikimit të teksteve
shkollore është e drejtë, dhe unë bashkohen me ta në këtë. Por kjo nuk i jep
atyre pishtarin për të formuluar udhëzime sipas të cilit komisioni i librave
të historisë duhet të punojë. Ky është një presion i njerëzve të cilët nuk kanë
të bëjnë asgjë me historinë i cili është i njëjtë si një presion politik nga
ana e Ambasadës turke.
Ne kemi nevojë për të shqyrtuar historinë tonë, në
disa pjesë për të korrigjuar atë dhe në disa pjesë më shumë gjasa për të
ndryshuar atë. Historia jonë është shkruar në rrethana të ndryshme socio-politike,
por më së shumti nën ndikimin e kohës së Shokut Enver dhe të Marshall Titos. Ne
nuk jemi të parët dhe me siguri jo vendi i fundit në Evropë që do të kalojnë
nëpër këtë proces. Gjermania e bëri atë me Francën, Poloninë, Rusinë dhe
Republikën Çeke, ndërsa Turqia ka bërë procese të ngjashme me Greqinë dhe
Bullgarinë. Vendet ish-komuniste që sot janë pjesë e Bashkimit Evropian kanë
krijuar institucione të veçanta të cilat kanë pastruar librat e historisë nga
ndikimi i regjimeve komuniste. Dhe sot Kosova, si të gjitha vendet e tjera të
rajonit,e ka detyrim për t'iu përgjigjur një kërkese nga viti 2004 e Këshillit
të Evropës dhe të Bashkimit Evropian për të hequr gjuhën e urrejtjes dhe ksenofobike
nga tekstet shkollore.
Por disa njerëz kanë dashur që ta keqpërdorin për
përfitimet tyre politikë me atë që ishte raportuar në media se Ministria e Arsimit e
Kosovës po ndryshon librat e historisë. Askush nuk po ndryshon historinë, dhe
të paktën jo Ministria e Arsimit apo Qeveria. Është tek historianët të vendosin
se çfarë duhet të ndryshohet dhe çfarë jo. Por është turpshme se procesi ka
qenë i sulmuar bazuar në argumente politike dhe absolutisht jo shkencore.
Në vend se të mbështesin një proces për të hequr gjuhën ksenofobe, peticioni
është i bazuar në gjuhë ksenofobe. Dhe imazhi i krijuar nga ata që e nënshkruan
atë është se ata (por edhe ne si shoqëri) nuk janë të gatshëm të përballen me të vërtetën, që brezat e
rinj janë duke u ushqyer me urrejtje në shkollat tona. Ata sigurisht do të thonë: Serbia
dhe vendet e tjera shkruajnë njëjtë për
ne, por unë nuk mendoj se ne duhet të mësojmë fëmijët tanë të sillen si vendet
e tjera në rajon, ne kemi nevojë për një sistem arsimor i cili krijon njerëz të
cilët fitojnë aftësitë dhe njohuritë, që janë të gatshëm për tregun e punës dhe
mund të krijojnë opinionin e tyre lirishëm. Ky duhet të jetë misioni i shkollave
tona, nëse ne duam që forca jonë e punës për t'i bërë ballë sfidave të
shekullit të 21-të, por jo urrejtje dhe ksenofobi. Në fund ne kemi vuajtur me
vite sepse të tjerët kanë mësuar fëmijët e tyre me urrejtje dhe ksenofobi
kundër nesh.
Një nga misionet e historisë është për të mos u
përsëritur ajo, dhe shumë më tepër për të mos krijuar urrejtje ndaj kombeve të
tjera. Për fat të keq peticioni është i bazuar në urrejtje dhe paragjykim. Edhe
pse ata kërkojnë në fillim që historiani për të shkruar historinë bazuar në
fakte historike dhe metodologjinë historike, e cila është plotësisht e drejtë, tani ata
na tregojnë se ata që shërbyen nën Perandorinë Osmane nuk kanë vlera për
shoqërinë tonë dhe të menduarit tonë kolektive. Si mund të thirrësh në
respektimin e metodologjisë historike dhe pastaj të thuash se për historianët
nuk ka rëndësi se cilat janë faktet vetëm për shkak se dikush shërbeu Perandorisë
Osmane nuk ka vlera. Kjo është e gabuar dhe nuk do të na ndihmojë për të
gjetur të vërtetën, por më shumë ajo do të mbrojë interpretimin komunist që
çdokush i cili shërbeu sistemit tjetër është një tradhtar, edhe pse ai ose ajo
mund të ketë dhënë një kontribut për kombin nga çfarëdo pozicion që ka pasur. Kontribut është edhe vlërsimi për Mehmet Ali Pashën dhe strategjitë e tij të shtet-ndërtimit në Egjipt nga historia ndërkombëtare. Atje ata e shohin atë si një shqiptar, dhe ne këtu si nje osman. Me këtë standard ne rrezikojmë për të thirrur të gjithë pa vlera për ne, ata që shërbyen nën Titon, apo edhe ndonjë regjim të huaj brenda dhe jashtë territorit të banuar më shqiptar .
Unë jam i sigurt se ky është vetëm fillimi i një
debati që do të marrë vite, por kjo nuk duhet të drejtohët nga gazetarët, shkrimtarët,
inxhinierë dhe mjekë, por nga historianë të cilët janë të lirë nga paragjykimet
politike, ideologjike dhe fetare. Do të ishtë mirë në qoftë se Qeveria e
Kosovës të përfshijë edhe ekspertët ndërkombëtarë të historisë Shqiptarë,
Evropës Juglindore dhe Osmane për të ofruar më shumë pluralizëm procesit dhe të
japin siguri për publikun se standardet më të larta do të mbahen. Përfshirja e
Institutit Georg Eckert për Kërkime Ndërkombëtare të teksteve shkollore nga
Gjermania do të jetë një pasurim dukë ditur përvojën e tyrë në mbështetjen e
vendeve të tjera në Evropë gjatë proceseve të ngjashme.
Vetëm nuk jemi në gjendje për të shqyrtuar historinë
tonë, historianët tanë janë ende shumë krenar që të rishqyrtojë gabimet e tyre
gjatë së kaluarës. Dhe për fat të keq, ata janë të gatshëm në çdo kohë për të
sulmuar çdo historian që kundërshton ata me etiketimin e tyre si pseudo-historianë
dhe njerëz të cilët u paguan nga dikush (Turqia, etj.) Kjo nuk do të na ndihmojë
për të ndërtuar një shoqëri ku secili ka të drejtë të flasë lirisht, por për më
tepër kjo nuk do të na ndihmojë për të dhënë gjeneratave të ardhshme libra më
profesionalë të historisë.
